« خارجی یعنی چی؟ | Main | «فارسی شکر است» ما، کجاست؟ »

مروی بر کتاب ِ «خاطره‌ی دلبرکان غمگین من»

توضیح: وقتی رمان مارکز در تهران منتشر شد، دو هفته زمان بود تا چاپ اول کتاب به فروش برود و بعد هم کتاب توقیف شد. شانس با من بود که تهران بودم و کتاب را از کتاب‌فروشی نشر چشمه خریدم. رشت کتاب را خواندم و همان‌جا یک متن نوشتم و فرستادم برای روزنامه‌ی تهران امروز. متن رفت برای چاپ. اما کتاب توقیف شد و متن را از نوبت چاپ خارج کردند. متن را برای چند جا فرستادم، ولی به خاطر توقیف کتاب، کسی آن را منتشر نکرد. متن ماند و حالا در وب‌لاگ منتشر می‌شود.

نگاهی بر تصویر‌های گذشته، آینده، حال
سید مصطفی رضیئی

خاطره‌ی دلبرکان غمگین من. گابریل گارسیا مارکز. کاوه میر‌عباسی. تهران:‌ نشر نیلوفر. چاپ اول: پاییز ۱۳۸۶. ۵۵۰۰ نسخه. ۱۲۴ صفحه. ۱۵۰۰ تومان.

آمریکای جنوبی، با تمام ِ تصویر‌های خواب‌آلود و گرم و خیس از عرق خویش یک بار دیگر زنده می‌شود، از همان اولین صفحه که شروع به خواندن می‌کنی: یعنی اگر مارکز خوان باشی و با سبک نوشته‌هایش آشنا. نوشته‌هایی با لحنی غمگین که وجودت را آغشته از یک حس ِ ناآرامی می‌سازد: یک حس که درون‌ات بزرگ می‌شود تا با به پایان بردن ِ کتاب، بار دیگر حیران از سرزمین غریب ِ لاتین باشی که این چنین روح تو را درگیر خود می‌سازد.

«خاطره‌ی دلبرکان ِ غمگین من» را هیچ کسی فکر نمی‌کرد در ایران بتوان منتشر کرد. با توجه به متن ِ جسمانی ِ کتاب و روایتی که مارکز برای داستان خود انتخاب کرده است و می‌توان آن را در پشت جلد ِ نسخه‌ی چاپ ِ انتشارات ِ نیلوفر به خوبی درک کرد: «روزنامه‌نگاری که همه عمرش را بی زن و فرزند و در تنهایی گذرانده در نود سالگی بار دیگر عشق را تجربه می‌کند و دلدادگی پیرانه‌سر زندگانی‌اش را دگرگون می‌سازد، نگاهش به محیط اطراف و آشنایانش را سمت و سویی دیگر می‌بخشد و تصویری تازه از عالم و هستی را برایش رقم می‌زند؛ باعث می‌شود گذشته‌اش را به گونه‌ای نو باز‌شناسد و آینده مبهم و ظاهرا پایان یافته پیش رویش را یکباره نوید‌بخش بیابد. طرفه آنکه دلبندش دختری است چهارده ساله و عامی و بی‌سواد.» مترجم کتاب، کاوه میر‌عباسی، توانسته است کاری درخشان در این اثر ارائه بدهد: صحنه‌های ِ جسمانی اثر را طوری تلطیف کند که در ایران قابل چاپ باشد. و این چنین هنر خویش را به خواننده ارائه بدهد.

کتاب در اصل، ورای روایت ِ جسمی و (با پیش رفتن در کتاب) روایت ِ عاشقانه‌ی خویش، داستان ِ زندگی ِ روزمره‌ی یک پیر‌مرد نود ساله است که از قرن قبلی تا روزگاری که کتاب در آن زاده شده، به پیاده و ویرایش کردن ِ تلگراف‌هایی پرداخته که خواننده‌گان ِ روزنامه، به دفتر روزنامه می‌فرستاده‌اند. در پیش‌رفتن ِ کتاب (یک سالی که از شب تولد ِ نود سالگی ِ مرد تا تولد ِ نود و یک سالگی‌اش با او همراه هستیم) همراه او، نه تنها دنیای درونی‌اش (که با احساساتی تازه، گرم و زنده همراه است،) که با زندگی مردمان آن سرزمین هم همراه می‌شویم: مثل تمام کتاب‌های دیگر مارکز، این آخرین رمان به انتشار درآمده، با تمرکز بر زندگی یک انسان، (در دیگر کتاب‌ها، یک خانواده) ما را به همراه خویش به دنیای ِ آمریکای لاتین می‌برد. دنیایی که در آن زندگی، چندان هماهنگ با آن چیزی نیست که ما در روش‌های شهری خود می‌شناسیم: زمان تقریبا وجود ندارد مگر در گذر عدد روز‌ها در تقویم. و زندگی معجونی است از عشق، آرامش و احساسات. زمین و طبیعت، ورای تصور ِ ما، بر زندگی تاثیر می‌گذراند و قدرتی عجیب در خود، نهفته دارند. و دنیای کتاب، در کل، همان چیز عجیب و غریبی است که با نام ِ رئالیسم ِ جادویی شناخته می‌شود. که هنوز هم در متن ِ کاملا ِ رئالیست ِ کتاب دیده می‌شود: این بار نه درتصویر‌های ارائه شده که در تصویر کلی‌ای که کتاب می‌سازد: مردی بود که در نود سالگی، به جای مرگ، به عشق رسید و تازه، مزه‌ی زندگی را بر وجود‌اش احساس کرد . . .

راوی کتاب، از غمی رنج می‌برد که ما را به شخصیت نویسنده هدایت می‌کند: راوی دارد به مرگ نزدیک می‌شود و این حس نزدیکی، نوعی بیگانگی با دنیای ِ اطراف را به او هدیه داده است. مارکز، سال‌ها‌ست از سرطان رنج می‌برد و آخرین لحظه‌های عمر‌اش را می‌گذراند. لحظه‌هایی که او را به نوشتن ِ خاطرات‌اش، «زیستن برای باز‌گفتن،» و حال به این رمان ِ کوتاه (یکی از کوتاه‌ترین رمان‌هایی که مارکز نوشته و در ابعاد داستان‌های نیمه بلندی است که در دهه‌های میانی ِ قرن بیستم از او منتشرمی‌شد،) ما را هنوز لبریز از هدیه‌های زندگی پر‌ماجرای این مرد می‌سازد: زندگی مردی که حتا مرگ‌اش هم لبخندی لبریز از آرامش و علاقه را به خواننده‌اش، هدیه می‌سازد.